kontaktAktualności » Blachy walcowane
Blachy walcowane dzielą się na grube (ponad 4 mm grubości) i cienkie. Przykłady wyrobów specjalnych w tej grupie to stal dekarska (do pokrywania dachów); blacha biała - cienkie arkusze miękkiej stali, pokryte z obu stron cienką warstwą cynku; blacha czarna polerowana itp.
Kształtowniki walcowane rozróżnia się wg rozmiarów: duży, średni i mały i wg kształtu: pręty kwadratowe, okrągłe, sześciokątne, półokrągłe i płaskowniki. Poza tym wytwarza się: kątowniki, ceowniki, teowniki i dwuteowniki, zetowniki, kształtowniki słupowe, stal na szyny i in. Miękka nisko węglowa stal, jak ją dawniej nazywano żelazo surowe, od dawna była stosowana do wytwarzania różnych przedmiotów artystycznych. W starej Rusi na równi z żelazem (stalą niskowęglową) znana była i wysokowęglowa stal (0,35 do 0,85% węgla) o jednorodnej strukturze. W staroruskich przekazach pisemnych wymieniana jest ona pod specjalnymi nazwami. Stal ta razem z miękkim żelazem niskowęglowym przeznaczona była do wykonywania zgrzewanych kling, mieczy, kindża-łów i noży, przy zastosowaniu bardzo skomplikowanych procesów technologicznych. Przykładem dużego staroruskiego wyrobu artystycznego z XVIII w. jest wiatrowskaż, zdobiący Basztę Włodzimierzowską w Moskwie (rys. 6), wykonany przez staroruskich mistrzów kowalstwa z żelaza niskowęglowego metodą kucia swobodnego. Późniejszym przykładem, odnoszącym się do XIX w. jest żelazny kogut na iglicy dworca Kazańskiego w Moskwie, wykonany przez P.N.Sza-barowa techniką kucia z blachy stalowej, wg projektu architekta A. W. Szczusewa. W radzieckiej sztuce użytkowej stal jest także jednym z podstawowych materiałów do wykonywania wielkich wyrobów dekoracyjnych (witraży, krat itp.).
Węglowa stal narzędziowa jest materiałem podstawowym do wytwarzania narzędzi do artystycznej obróbki innych metali. Wykonuje się z niej różnego rodzaju ostrza, dłuta, pobijaki, rylce grawerskie, matryce, młotki, stemple do tłoczenia itp. Stal ta zawiera 0,6-1,4% węgla. W normie radzieckiej wydzielono sześć klas węglowej stali narzędziowej. Marki oznaczono literą U, informującą, że jest to stal węglowa, cyfry umieszczone po literze oznaczają średnią zawartość węgla wyrażoną w dziesiątych częściach procenta. Charakterystykę i zastosowanie węglowych stali narzędziowych Stale stopowe dzielą się na dwie grupy: stopowe konstrukcyjne i stopowe narzędziowe. Pierwsze stosuje się jako materiał wytwórczy, drugie - do produkcji narzędzi i urządzeń. Stale stopowe charakteryzują się równocześnie wysoką wytrzymałością i plastycznością. Połączenie takich cech w stalach węglowych nie jest możliwe. Elementy stopowe wchodzące w'skład stali, wpływają na zmianę struktury i na zmianę właściwości metali. Stale stopowe oznacza się literami i cyframi charakteryzującymi skład i zawartość zasadniczych komponentów. Dwucyfrowa liczba z lewej strony wskazuje zawartość węgla, wyrażoną w setnych częściach procenta. Metale stopowe oznacza się następującymi literami: N - nikiel, H - chrom, S - krzem, G -mangan, W - wolfram, F - wanad, M - molibden, T - tytan, K kobalt itp. Liczby po literach pokazują procentową zawartość odpowiedniego metalu wyrażoną w liczbach całkowitych, przy czym cyfry 1 nie stawia się. Litera A na końcu oznaczenia gatunku wskazuje na wysoką jakość stali (która odróżnia się od stali wyższej jakości mniejszą zawartością siarki i fosforu)*.
Niektóre gatunki stali specjalnego przeznaczenia mające szczególne właściwości oznacza się specjalnymi literami umieszczanymi na początku oznaczenia (w nawiasie podano odpowiednie symbole stosowane w Polsce, przyp. tłum.): R(S) - szybkotnąca, Ja - kwasoodporna, Ż - żaroodporna, E - elektrotechniczna, Szh - łożyskowa, (N - stal stopowa narzędziowa do pracy na zimno, W - stal narzędziowa stopowa do pracy na gorąco).
Na przykład, marka 15ChA oznacza: wysokojakościową stal chromową z zawartością węgla 0,15% i chromu około 1%, marka 20ChGS - stal chromowokrzemowomanganowa z zawartością węgla 0,20%, chromu około 1%, krzemu około 1% , manganu około 1%.
*W Polsce - stal narzędziowa stopowa do pracy na gorąco wg PN-77/H-85021, stal szybkotnąca wg PN-77/H-85022, stal stopowa narzędziowa do pracy na zimno wg PN-77/H-85023 {przyp. tłum.).
W produkcji przedmiotów artystycznych szczególne znaczenie ma stal nierdzewna. Zgodnie ze składem chemicznym zalicza sieją do wysoko-stopowych stali niskowęglowych (0,14-0,23% węgla), z wysoką zawartością chromu (10-23%) i niklu (4-10%).Stal nierdzewna odznacza się wysoką odpornością na korozję. Na świeżym powietrzu, bez pokryć ochronnych, doskonale zachowuje swą pierwotną srebrzystą barwę i blask. Przemysł nasz produkuje stal nierdzewną w postaci arkuszy grubości 0,1-2 mm. Jest to bardzo wygodny półprodukt do wytwarzania różnorodnych przedmiotów artystycznych. Są one dostatecznie ciągli we i plastyczne, łatwo się odkształcają odtwarzając kształty skomplikowanej matrycy, stosunkowo łatwo sieje przecina, nawierca, a poddają się spawaniu i lutowaniu. Przykładem współczesnego przedmiotu artystycznego wykonanego ze stali nierdzewnej może być monumentalna rzeźba „Robotnik i kołchoźnica" wg modelu rzeźbiarza W.J. Muchinej wykonana jako ozdoba radzieckiego pawilonu na Wystawie Paryskiej, ustawiona obecnie koło wystawy osiągnięć gospodarczych w Moskwie. Jest to ogromna rzeźba wysokości ok. 24 m wyklepana z cienkich arkuszy stali nierdzewnej o grubości 0,5 mm, umocowanych na stalowym szkielecie. Arkuszowa stal nierdzewna stosowana jest w architekturze - jest bardzo dekoracyjna i długowieczna. Jako przykład może służyć wyłożenie szeroką, profilowaną taśmą ze stali nierdzewnej pilastrów i kolumn na stacji moskiewskiego metra „Majakowskaja". Oprócz tego, stal nierdzewna jest bardzo dobrym materiałem do wytwarzania naczyń, sztućców itp.