kontaktAktualności » Kamienie jubilerskie i ich właściwości cz.2
Współcześnie, w celu uzyskania danych o bezwzględnej twardości i dokładnego określenia jej wartości stosuje się metodę opartą na zasadzie wciskania w badany minerał diamentowego graniastosłupa (podobnie jak w metodzie Brinnela - zobacz p. 1.1.2.2). Barwa. Jest to jedna z najistotniejszych cecha kamieni szlachetnych, szczególnie w jubilerstwie. Barwę kamieni szlachetnych i ozdobnych można określić jako:
1. I d i o c h r o m a t y c z n ą, tj. stałą barwę kamienia (od gr. idioma - specyficzna, własna cecha i gr. chroma - barwa), właściwa dla danego składu chemicznego minerału, np. zielona barwa charakterystyczna dla malachitu (zasadowy węglan miedzi). Idiochromatyczna barwa charakteryzuje wszystkie kamienie ozdobne*.
2. Allochromatyczną, tj. obcą, zmienną, niestałą (od gr. allos - inny, obcy). Barwa allochromatyczną nie jest bezpośrednio związana ze składem chemicznym kamienia, lecz zależy od jego zanieczyszczenia jakimś pierwiastkiem, często w mikroskopijnych ilościach. Na przykład czysty korund (biały szafir) jest tlenkiem glinu bez żadnych domieszek; jest bezbarwny i przezroczysty. Zanieczyszczony tlenkiem chromu staje się czerwonym rubinem, a zanieczyszczony związkami żelaza i tytanu - niebieskim szafirem.
Zjawisko to związane jest ze specyficznymi właściwościami niektórych pierwiastków - zdolnością zabarwiania kamieni (również innych substancji i materiałów). Pierwiastki takie nazywane są chromo forami, tj. nosicielami barwy. Należą do nich żelazo, chrom, mangan, tytan, wanad, kobalt, nikiel, miedź a także wolfram i niektóre inne. Podobną właściwość odkryto i u lantanowców (pierwiastków ziem rzadkich).
Allochromatyczna barwa jest charakterystyczna dla kamieni przezroczystych, zaliczanych na ogół do kamieni szlachetnych. Barwa kamienia jest jedną z głównych cech umożliwiających jego rozpoznanie. W różnych kamieniach spotkać można nieskończoną różnorodność barw, ich odcieni, stopnia nasycenia barwą itp. Niektóre z kamieni zmieniają swe zabarwienie przy zmianie światła dziennego na sztuczne. Najbardziej charakterystycznym przykładem jest aleksandryt, który w dziennym świetle jest ciemnozielony, a w świetle sztucznym staje się malinowoczerwony. Bardzo piękny w świetle dziennym różowy turmalin (rubelit) przy sztucznym oświetleniu traci swoje piękno, mętniejąc i ciemniejąc. I odwrotnie - uralski głębokofioletowy ametyst w świetle sztucznym zyskuje krwawoczerwony połysk i staje się jeszcze piękniejszy. W jektórych odmianach kamieni barwa jest nietrwała i zmienia się z upływem czasu, rozjaśnia aż do całkowitego odbarwienia. Przykładem 11 być bardzo piękny winnożółty fenakit, który w promiemach Tńca „wypala się" aż do bezbarwności. Tracą barwę niektóre topazy, rozjaśniają się niektóre intensywnie zabarwione szmaragdy itp Wg AE Fersmana, wśród kamieni najwięcej jest zabarwionych na zielono, mniej o barwie żółtej i zielonożółtej, jeszcze mniej bezbarwnych rzadkie są czerwone i czerwonobrunatne, jeszcze rzadsze czarne i o barwie metalicznoszarej a najmniej niebieskich i fioletowych. W tab 19 zestawiono kamienie szlachetne i ozdobne wg barwy. Własności optyczne. Do właściwości optycznych zalicza się przezroczystość, współczynnik załamania światła, kąt graniczny, dyspersję śwfatła (współczynnik rozszczepienia barw). Suma tych własności decyduje o blasku i „ogniu" kamienia.