kontaktAktualności » Metale szlachetne
Metale szlachetne - srebro, złoto i platyna charakteryzują się doskonałą ciągliwością i plastycznością ale równocześnie stosunkowo niską wytrzymałością. Z tego właśnie względu rzadko stosowane są w stanie czystym, a najczęściej w postaci stopów komponowanych z dwóch lub nawet trzech metali szlachetnych lub dodatkowo z miedzią.
Nieszlachetne (miedź) lub szlachetne metale wprowadzane do stopu nazywane są 1 i g a t u r ą*. Współcześnie, jako składniki stopów metali szlachetnych stosuje się: w stopach srebra - miedź; w stopach złota - miedź, srebro, platyna, pallad (dla białego złota również nikiel i cynk w celu obniżenia temperatury topnienia i poprawienia lejności -przyp. tłum.); w stopach platyny - srebro i złoto. W lutach do lutowania wyrobów z metali szlachetnych dodaje się ponadto jako dodatki stopowe cynk i kadm (również w Polsce - zgodnie z normą BN-65/8620-03 - przyp. tłum.). Skład stopów metali szlachetnych określany jest zgodnie z ustawodawstwem probierczym tzw. próbą (złota, srebra, platyny), która określa wagowy udział głównego metalu szlachetnego w stopie. Próby stopów metali szlachetnych dopuszczonych do produkcji wyrobów jubilerskich i przedmiotów użytkowych ustanawiane są w każdym kraju przez prawo probiercze. W większości państw przyjęty został metryczny system oznaczania próby. W ZSRR wprowadzono ją w 1926 r. (w Polsce w roku 1920 - rozporządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu zmieniającym ustawy probiercze obowiązujące na obszarach dawnych zaborów austriackiego i rosyjskiego - przyp. tłum.). Zgodnie z systemem metrycznym próba określona jest liczbą gramów złota, srebra, platyny lub palladu zawartych w 1000 gramach stopu tego metalu, a więc czysty metal - bez dodatków stopowych określany jest liczbą tysiąc.
W Wielkiej Brytanii i w krajach będących pod jej wpływem, także w Szwajcarii zachował się tzw. karatowy system, zgodnie z którym czysty metal szlachetny określany jest jako 24 karatowy. W przedrewolucyjnej Rosji, próbę określano w zołotnikach przy czym najwyższą próbą było 96 zołotników (1 funt). W Związku Radzieckim obowiązują następujące próby (obowiązujące w Polsce podano w nawiasach - przyp. tłum.):
- dla złota - 375, 500, 583, 750, 958 (333, 375, 500, 583, 750, 960),
- dla platyny - 950 (950),
- dla srebra - 800,875,916 (przed rokiem 1981 - 750,800,875,916; od 1.1.1981 r. - 800, 830, 875, 925),
- dla palladu - 500, 850 (500, 850).
W tab. 16 porównano próby metali szlachetnych określane różnymi systemami. Aby przeliczyć próbę wyrażoną w zołotnikach na metryczną należy posłużyć się wzorem:
jt=1000-a/96 = 125-a/12.
Do przeliczenia próby karatowej na metryczną służy wzór:
x = 1000-&/24 = 125-b/3,
gdzie: x - próba metryczna: a - próba w zoiotnikach; b - próba w karatach.
Próba każdego wyrobu z metali szlachetnych gwarantowana jest cechą probierczą (znakiem o bardzo małych rozmiarach). Cechowanie wyrobów wprowadzono po raz pierwszy we Francji w XIII w. W Rosji, w okresie przed panowaniem Piotra I „próbowano" i złoto i srebro. Złoto próbowali rosyjscy kupcy „ogniem i zgryzem". Prawdziwe próby wprowadzono w Rosji ukazem carskim Piotra I od 13 lutego 1700 r. Współczesne radzieckie cechy to emblemat i trzycyfrowa liczba {oznaczenie próby stopu w wyrobie). Grecką literą oznacza się urząd probierczy, w którym wyrób był badany i cechowany. Na rysunku 17 przedstawiono podstawowe cechy probiercze ZSRR*: cecha w kształcie łopatki 1 - wybijana jest na wyrobach ze złota i platyny; cecha o owalnym kształcie 2 - dla wyrobów ze srebra; cecha 3 - dla wyrobów z palladu.