kontaktAktualności » Platyna i platynowce
Platyna używana jest w jubilerstwie - wykonuje się z niej oprawę brylantów i drogocenne wyroby - bransolety, kolczyki itp. W technice platyna używana jest jako tworzywo do wyrobu przyrządów i naczyń laboratoryjnych (tygli). Do apreturowania mosiądzów stosuje się chlorek platynowy. Wyroby mosiężne naciera się tym związkiem chemicznym platyny w wyniku czego, uzyskują one barwę i połysk zbliżone do stali. Pokrycie to jest bardzo trwałe. Chlorek platynowy roztarty z olejem terpentynowym stosowany jest do platynowania szkła i porcelany - po wypaleniu, na szkle lub porcelanie powstaje metaliczna warstwa platynowa - trwała i dekoracyjna. Wyroby metalowe można pokrywać platyną metodami galwanicznymi.
Pallad - jeden z lekkich metali z grupy platynowców. Z uwagi na barwę zajmuje pośrednie miejsce między srebrem a platyną - jest ciemniejszy od srebra a jaśniejszy od platyny. Gęstość 11,4 g/cm3; temperatura topnienia 1554°C. Odkryty został w roku 1803. Pod względem właściwości fizycznych i chemicznych ustępuje platynie. Rozpuszcza się w kwasie azotowym i w wodzie królewskiej (mieszanina jednej części kwasu azotowego i dwóch części kwasu solnego). Siarkowodór występujący jako zanieczyszczenie powietrza nie reaguje z palladem, nie powoduje jego ciemnienia, jak w przypadku srebra; dlatego właśnie z palladu wykonuje się m.in. skale z bardzo gęstą podziałką np. w przyrządach astronomicznych. Od platyny można odróżnić pallad badając oddziaływanie na te metale roztworu jodu w spirytusie. Na platynę jod nie oddziaływuje a na palladzie pozostawia czarny ślad.
Pallad - ciągliwy i plastyczny metal, łatwoobrabialny metodą kucia, można go przewalcować na cienkie folie i wyciągnąć w cienkie druty. W przyrodzie występuje w większości rud platyny w bardzo niewielkiej domieszce (do 2%) w postaci stopów z innymi platynowcami a czasami, choć bardzo rzadko, w stanie czystym. Współcześnie stosowany jest w jubilerstwie. Częściej wyroby jubilerskie wykonuje się ze stopu palladu ze srebrem i niklem (próba 850) oraz w Platyna rozpuszcza się w kwasie selenowym (przyp. tłum).postaci stopu ze złotem. W tym ostatnim przypadku pallad, podobnie jak platyna odbarwia stop złota aż do uzyskania jednej z odmian złota białego. Niekiedy pallad dodawany jest do platyny w celu zwiększenia jej wytrzymałości i twardości.
Ruten - metal z grupy platynowców. Optycznie jest bardzo podobny do platyny ale różni się od niej kruchością i twardością. Odkryty został w 1845 r. przez profesora uniwersytetu w Kazaniu Karla Ernsta Clausa podczas analizy chemicznej rudy platyny z Uralu. Nazwa tego metalu pochodzi od słowa Ruthenia (średniowieczna łacina - przyp. tłum.) - Ruś. Ruten zazwyczaj występuje jako domieszka osmu i irydu. Gęstość 12,3 g/cm3; temperatura topnienia 2450CC. W przemyśle artystycznym jest stosowany rzadko - metaplastyka. W technice używany jest wraz z platyną w budowie przyrządów precyzyjnych.
Rod - lekki metal z grupy platynowców, barwą i połyskiem przypomina aluminium (aluminium w stanie wypolerowanym choć bez charakterystycznego dla aluminium niebieskawego odcienia; połysk rodu można określić raczej jako jasnosrebrzysty - przyp. tłum.). Nazwę nadano mu z uwagi na różową barwę soli rodu. Gęstość 12,44 g/cm3; temperatura topnienia 1966°C. Jest twardy i kruchy, podczas żarzenia uzyskuje nieznaczną plastyczność. Kwasy ani ich mieszaniny na rod nie oddziałują.
W technice rod jest wykorzystywany w produkcji drutów termo-parowych, aparatury chemicznej i, z uwagi na prawie zupełne odbijanie światła (do 80%), w produkcji luster optycznych i reflektorów. W ostatnich latach rod znalazł zastosowanie jako pokrycie galwaniczne wyrobów jubilerskich*. Skuteczna warstwa ochronna jest przy tym bardzo cienka - zaledwie 0,1 mm. Czasami, w celu zwiększenia trwałości, jako podkład przed rodowaniem nanosi się warstwę niklu.
Iryd - metal z wyglądu przypominający cynę, lecz bardzo twardy i kruchy. Należy do grupy platynowców. Odkryty w 1803 r., nazwany został irydem ze względu na różne zabarwienie jego związków. Gęstość 22,42 g/cm3; temperatura topnienia 2454°C. Nie reaguje ani z kwasami ani z ługami; nie rozpuszcza się również w wodzie królewskiej. Z uwagi na dużą twardość jest trudnoskrawalny. Tylko po wygrzaniu do temperatury białego żaru staje się w pewnym stopniu kowalny. Jest łatwy do polerowania przy czym po tej obróbce przypomina stal. Stop irydu z platyną w stosunku 1:9 stosuje się do wytwarzania tygli i naczyń laboratoryjnych (w miskach wykonanych z irydu można rozpuszczać złoto w wodzie królewskiej) i precyzyjnych przyrządów pomiarowych. Iryd wykorzystuje się również w budowie termopar (para iryd i jego stop z rutenem umożliwia pomiary temperatury do 2200°C), do wytwarzania narzędzi chirurgicznych a niekiedy także w jubi-lerstwie.
Osm - jeden z najtrwalszych i najcięższy metal, również należy do grupy platynowców; odkryty równocześnie z irydem w 1803 r. Nazwany został od greckiego ósme - zapach z uwagi na charakterystyczną woń czterotlenku osmu. Gęstość 22,48 g/cm3; temperatura topnienia 2700°C. Ma barwę niebieskawoszarą i silny połysk. Nie rozpuszcza się ani w kwasach ani w wodzie królewskiej. Stosowany jest jako dodatek do stopów platyny w celu podwyższenia ich twardości i odporności chemicznej.