kontaktAktualności » Żeliwo - właściwości cz.2
W XIX w., żeliwo było powszechnie stosowane jako materiał na odlewy artystyczne. Wielcy rosyjscy architekci i rzeźbiarze stosowali odlewy żeliwne do realizacji swoich projektów artystycznych. Wyjątkowa ze względu na kompozycję i piękno jest żeliwna krata kazańskiego soboru, odlana według projektu architekta A.N. Woronichina, lub inne, wspaniale ornamentowane żeliwne ogrodzenia dawnego Leningradu. Przykładami wspaniałego żeliwnego odlewnictwa posągów i płaskorzeźb są postacie wojowników i „Chwały" rzeźbiarza J.P. Witali, a także herby i fryzy zdobiące Łuk Triumfalny, zbudowany w Moskwie w latach 1829-1834 (w 1930 r. podczas rekonstrukcji ulicy Gorkiego łuk został rozebrany a niedawno ustawiony w alei Kutuzowa). Ze współczesnych żeliwnych odlewów artystycznych można wymienić odlaną w Mytiszczyńskiej Fabryce odlewnictwa artystycznego postać robotnika, wykonaną według modelu rzeźbiarza A.E. Żeleńskiego, umieszczoną na zewnątrz westybulu stacji moskiewskiego metra „Krasnopresnieńska", kraty Wielkiego Bulwaru i inne prace. Oprócz surówki odlewniczej przetworzonej na żeliwo szare, istnieje surówka przeróbcza czyli biała (żeliwo białe) i surówka specjalna. Obie te odmiany surówki nie są stosowane w sztuce użytkowej - kute bramy. Surówka przeróbcza przetwarzana jest w stal, co uzasadnia jej nazwę, a surówki specjalne (ferrostopy) stosowane są w przemyśle odlewnictwa staliwa* w charakterze dodatków stopowych.
W polskiej nomenklaturze rozróżnia się dwie nazwy stopu żelaza zawierającego mniej niż 2% węgla: stal - to nazwa stopu przerobionego plastycznie a więc stalowe są: blacha, kątowniki itp. i - staliwo - nazwa stopu w stanie lanym a więc staliwne są odlewy; skład chemiczny obie odmiany mogą mieć identyczny (przyp. tłum). Odmianą żeliwa białego jest żeliwo ciągliwe. Jest ono stosowane przy odlewaniu przedmiotów z żeliwa białego z następującą po odlaniu wielogodzinną (100-150 godzin - przyp. tłum.) obróbką termiczną w temperaturze 950-1000°C. Pod względem właściwości mechanicznych żeliwo ciągliwe zajmuje pośrednie miejsce między żeliwem a stalą, w przeciwieństwie do żeliwa szarego jest ono ciągliwe, poddaje się gięciu, skręcaniu i dotłaczaniu, ale nie daje się kuć. W zależności od przebiegu wyżarzania przedmiotów można otrzymać dwa warianty żeliwa ciągli-wego: żeliwo ciągliwe czarne i żeliwo ciągliwe białe. Jeżeli odlew z żeliwa białego zostanie umieszczony w skrzynce, obsypany ze wszystkich stron zardzewiałymi żelaznymi wiórami lub zgorzeliną i ogrzany do wysokiej temperatury, wówczas część węgla wypali się i uzyskamy żeliwo ciągliwe białe. Jeżeli przy nagrzewaniu odlewu zamiast żelaznych wiórów zostanie nasypany piasek lub żużel, wówczas węgiel pozostanie w stopie, ale nie w formie związku chemicznego z żelazem a w postaci niewielkich wydzieleń grafitu - takie żeliwo nazywa się żeliwem ciągliwym czarnym. Żeliwo ciągliwe białe i żeliwo ciągliwe czarne nieznacznie tylko różnią się od siebie barwą w płaszczyźnie świeżego przełomu. Żeliwo ciągliwe czarne stosuje się czasem do odlewania drobnych przedmiotów artystycznych o skomplikowanych kształtach wymagających dokładnego wykańczania, które wykonuje się przez wyklepywanie młotkiem.
Żeliwo stopowe - jest odmianą zwykłego żeliwa szarego i różni się od niego zawartością specjalnych domieszek innych metali, na przykład niklu, chromu, miedzi, wolframu itp. Domieszki te podwyższają odporność na korozję, a także właściwości mechaniczne żeliwa. Surówka zwierciadlista - to jeden z gatunków żeliwa specjalnego; jego przełom jest biały, zwierciadlisty, zawiera 4-5% węgla i 10-22% manganu.